Hayalinizdeki ev deniz manzaralı, geniş ve ferah ise teknolojinin gerisinde kaldınız demektir. Artık sizin yerinize düşünen, karar veren, sizi koruyan evler yapılmakta. Ömrümüzün yarısından fazlasını geçirdiğimiz evlerimiz, teknolojinin gelişmesiyle çağ atlamıştır. Eskisi gibi camdan “kim o!” diye bağırmak, kapı deliğinden kim gelmiş diye bakmak, evi temizlemek, hatta akşam olduğunda perdeleri kapatmak bile akıllı evler sayesinde tarih oldu.
Otuzun üzerinde akıllı bina tanımı bulunmasına rağmen akıllı bina ile ilgili geçmiş tanımlarda, teknoloji üzerine odaklanılmıştı ve kullanıcı etkileşiminden bahsedilmemekteydi. Akıllı bina tanımı genel olarak “her şeyiyle kontrol edilebilen, servis kontrol sistemine sahip olan binadır. Yine “The Intelligent Building Institution” akıllı evi şu şekilde tanımlamaktadır; “akıllı bir ev, çeşitli sistemleri bir arada koordineli bir şekilde kullanarak teknik performansı, yatırımları ve işletim maliyetlerini düşürmeyi, esneklik kazandırmayı en üst seviyeye taşıyan yapıdır”.
Binalar için akıllı kelimesi ilk olarak Amerika birleşik devletlerinde 1980 yılının başlarında kullanıldı. Türkiye'deki ilk uygulama ise 1984 yılında yapıldı. Tasarlanan bu sistem yalnızca izlemeye yönelikti. Geçen yıllar içinde teknolojinin gelişmesine paralel olarak yaşantımızın her alanında ciddi değişimler oldu. Bu dönem içinde bina otomasyon sistemleri de yerinde saymadı ve firmalar sürekli yeni nesil sistemler üreterek gelişen teknolojiyi takip ettiler. Mekatronik sistemlerdeki gelişmeler daha hızlı, daha yüksek kapasiteli kontrol cihazlarının kullanılmasına imkân verdi. Akıllı evlerde mekatronik uygulamalar
Akıllı evlerden beklentiler: genel olarak akıllı evlerden beklentiler dört ana başlık altında toplanabilir. Bunlar:
Yukarıdaki sistemlerin akıllı evlere uygulamaları kullanıcılara aşağıdaki faydaları sağlayacaktır. Akıllı Evler size sınırsız konfor olanağı sunar, örneğin;
Isınma konusunda gelişen teknoloji hayatımızı kolaylaştırırken eski alışkanlıklarımızdan da bizi vazgeçirmiyor. Evinizde şömine keyfini çok daha güvenli ve konforlu olarak yaşayabilirsiniz.
Bu konforu sağlayan teknolojiyi anlatmak gerekirse mekatronik bilimlerinden bulanık mantık, sensörler, kontrol birimleri, yapay zeka ve uygulama birimleri gibi terimleri açıklamak gerekir.
Bulanık Mantık:
Bilinen klasik var yada yok mantığına değişik bir bakış açısı getirmiştir. Bulanık mantık, kontrol ünitelerinde ara değerler tanımlamamıza imkan sağlayarak, gerçek dünya koşullarına daha yakın kararlar vermemizi sağlar. Mesela, kendi tanımınıza göre 20 derecenin altı soğuk, 20 ile 25 dereceyi normal, 25 dereceden yukarısını sıcak tanımlama imkanını verir. Bu sayede akıllı evinizdeki klima belirli sıcaklık aralıklarında değişik hızlarda çalışarak sıcaklığı sabit tutar. Lambaları tam parlaklık yerine %90 gibi bir değerde çalıştırarak tasarruf sağlayabilir ve lambanın ömrünü arttırır.
Yapay Zekâ:
İnsana özgü olan, algılama, öğrenme, düşünme, çözüm üretme, dış ortamla iletişim kurma, sık yapılan uygulamaları belirleme ve karar verme gibi yüksek bilişsel fonksiyon veya otonom davranışları sergilemesi beklenen bir yazılımdır. Bu sistem aynı zamanda düşüncelerinden tepkiler üretebilmeli ve bu tepkileri fiziksel olarak dışa vurabilmelidir. Örneğin; yapay zeka sistemi kullanılan bir akıllı evde panelde en çok kullanılan menünün öne gelmesi, hafta içi her gün kalkılan saati sistemin öğrenmesi ve tekrar ayarlama gerektirmeden sizi uyandırması gibi işlemler yapılabilir.
Sensörler:
Gerçek dünyadaki fiziksel değerleri (örneğin, ışık, nem v.b.) kontrol elemanının anlayacağı elektriksel sinyallere çeviren aygıtlardır. Mesela yağmur sensörü kullanılarak yağmur yağarken camların kapanması sağlanabilir.
Kontrol Birimleri:
Sensörler, kontrol paneli ve kumandalardan alınan bilgilerin işlenilip uygulama elemanına gönderen sistemdir. Işık sensöründen alınan parlaklık bilgisi ile panelden sizin girdiğiniz ışık seviyesi ile karşılaştırır. Sonuca göre lambanın ışık şiddetini ayarlar. Sisteme gelen bilgileri her an değerlendirerek buna göre çözümler üretir.
Uygulama Birimleri:
Kontrol birimlerinden gelen sinyallerin fiziksel olarak harekete dönüşmesini sağlar. Mesela perdeleri açıp kapayan motor, klima, alarm, vana, kilit sistemi gibi elemanlardır. Anlatılan bu sistemler daha çok endüstriyel alanlarda kullanılırlardı. Ancak teknolojinin ucuzlamasıyla bu sistemleri evlerimizde görmemiz mümkün hale geldi. Hatta dünyada bu sektör önemli bir hale geldi. Daha önceleri bir akıllı evde bulunan bu sistemler parça parça evimizde yer bulmuştur. İçindeki yiyeceklerin son kullanma tarihlerini söyleyen buzdolapları, akıllı fırınlar, ortam sıcaklığına göre çalışan klimalar kullanılan teknolojilerdir. Ancak akıllı evlerin tasarımından sonra bu elemanlar birbirleriyle iletişim içinde çalışmaya başlamıştır. Aslında evleri akıllı yapan da bu gibi sistemlerin bütünleşik çalıştırmasıdır. Bu sistemlerin getirdiği avantajlar ise enerji tasarrufu, maksimum güvenlik ve konfor sunmasının yanında monoton ev işlerinden kurtararak kendinize ve çevrenize daha çok zaman ayırmanızı sağlar.
Akıllı Ev otomasyonunda kullanılan modüller yardımıyla, sakinlerin ihtiyaçlarına cevap verebilen, onların hayatlarını kolaylaştıran ve daha güvenli ,daha konforlu ve daha tasarruflu bir yaşam sunan evleri akıllı ev ler olarak tanımlayabiliriz. Akıllı Ev kavramındaki en önemli nokta evinizde uygulanan otomasyon sisteminin tamamen kendi istediğiniz şekilde oluşması olarak değerlendirilebilir. Bu noktada sözü geçen örneğin bir kumanda ile veya dokunmatik bir panel üzerinden evinizin aydınlatma sisteminden, güvenlik kameralarına ya da perde panjur kontrolünden ev sinemanızın yönetimine kadar bütün isteklerinizin gerçekleşmesi bir tuşa dokunmak kadar kolay olacaktır. Hatta bütün bu fonksiyonlar telefon veya internet üzerinden de ev sakinlerin kontrolünde olacaktır. Akıllı ev altyapısı ile hazırlanan akıllı ev otomasyon sistemi üzerinden evinizdeki tüm aydınlatma noktalarınızı, klimanızı, kombinizi, ev sinemanızı, televizyonunuzu, videonuzu, müzik setinizi, garaj kapınızı, panjurlarınızı, bahçe sulama sisteminizi, havuz kumanda sistemlerinizi, entegre güvenlik sistemlerinizi, daha açıkçası elektrikle çalışan tüm sistemlerinizi kontrol edebiliyorsunuz. Akıllı Ev sistemleri size sınırsız senaryo olanakları sunar. Örneğin gün başlarken ısı sensörleri aydınlık şiddetine göre açık olan lambalarınızı kapatır, aynı anda panjurlarınız açılıp, tasarruf konumunda olan evinizin sıcaklık değerleri sizin daha önceden belirlediğiniz seviyelere ulaşır. Tatil senaryosunda ise evinizde belirli zamanlarda ışıklarınız yanıp sönerek ya da televizyonunuz açılıp kapanarak hatta bahçe sulama işlemleriniz normal zamanlardaki gibi çalışması sağlanarak, evinizde bir yaşam olduğuna ait izlenimler yaratmanız mümkün olacaktır.
Cep telefonu ve internetin yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte şimdi konforlu ve güvenlikli konut sahibi olmak isteyenlerin hayallerini akıllı ev sistemleri süslüyor 1.500 eurodan başlayan rakamlarla evinizi akıllandırabiliyorsunuz. Ama "dahi" bir eve sahip olmak istiyorsanız, en az 20 bin euroyu gözden çıkarmanız gerekiyor.
ABD ve AB'de son yıllarda hızlı esen akıllı ev rüzgarının yakında Türkiye'de etkili olması bekleniliyor. Şimdilik akıllı ev sahibi olmak ayrıcalık. Ama yakın gelecekte sıradanlaşacak gibi görünüyor. Oturduğunuz evin IQ'su kaç? Tek kumanda paneliyle evinizin tamamını kontrol edebiliyor musunuz? Siz evde yokken ortaya çıkan teknik sorunlardan cep mesajı ya da e-mail yoluyla haberdar olabiliyor musunuz? Bahçenizdeki çimlerin her gün aynı saatte veya suya ihtiyacı olduğunda sulanmasını istiyor musunuz?
Bu ve bunun gibi onlarca fonksyonu barındıran akıllı ev sistemleri her geçen gün yaygınlaşmaya hazırlanıyor. Güvenliğe ilave olarak konfor arayışları insanları, ev konusunda arayışlara yönlendiriyor. Türkiye'de 1990'lı yılların sonlarında başlayan akıllı ev furyası 2000'li yılların kriz döneminde biraz unutulur gibi oldu.2003 yılından itibaren canlanmaya başlanan inşaat sektöründe yeni yapılan evlerde "akıllı ev" anlayışı ön plana çıkmaya başladı.
Aslına bakılırsa bundan 7-8 yıl önce başlayan akıllı ev furyası biraz erken biraz da abartılı olmuştu. Öyle cep telefonuyla idare edilen veya tek bir kontrol panelinden yönetilen ev, teknolojiyle arası iyi olmayanlara çok uzak gelmişti. Zamanla pazarda oluşan, "kullanabileceğin kadar teknoloji" anlayışı diğer taraftan başta cep telefonu ve internet kullanımının yaygınlaşması beraberinde akıllı ev anlayışının kabul görmesinde rol oynadı.
Son yıllarda uluslararası inşaat malzemeleri fuarlarında manuel elektrik prizlerinin ve anahtarlarının sergilenmediğini söylemek, Türkiye'de akıllı evin nereye gideceği konusunda önemli ipuçları veriyor. Akıllı ev taleplerine bakarsak konforun ön planda olduğunu görüyoruz. Güvenliğin ise ikinci planda. Tam donanımlı IQ'su zirvede olan evlere rağbet çok fazla. Akıllı ev sistemi kuranlar yoğun ilgiyle karşılaşıyorlar. Şimdilik akıllı ev sistemine sahip olmak bir ayrıcalık gibi algılanıyor. Fakat gelecekte bu bir ayrıcalık olmaktan çıkacak.
Sistemi kurdurmak istyenlerin en çok sorduğu sorular, "Ne kadara mal olur?, Teknik sistem güçlü mü? Sistemi kullanırken sorun yaşar mıyım? Sistem ne kadar faydalı?" şeklinde sıralanıyor. Teknoloji ile ilişkiniz ne düzeyde olursa olsun, gelinen bu noktada artık akıllı evlerde yaşamak kaçınılmaz olacak. İsterseniz evinizdeki herşeyi isterseniz bazı alet ve cihazları kontrol altına alarak yaşamak kaçınılmaz olacak.
Sistem 4 şekilde kontrol ediliyor. Bunlar dokunmatik kumanda, dijital anahtar, internet ve cep telefonu. Kullanıcının isteğine göre herhangi birisi veya hapsi kurulabiliyor. Sistemin kurulduğu alan ilgili sorunlar alarm çalarak, cep mesajı gönderilerek, sabit ve cep telefonu veya internet yoluyla sahiplerine bildiriliyor.